Składające się na rodzinę Monstera odmiany

Co to jest monstera? To rodzaj tropikalnych pnączy z rodziny obrazkowatych, pochodzących z lasów deszczowych Ameryki Środkowej i Południowej, które słyną z charakterystycznych, dziurawych liści.

Nazwa monstery nie jest przypadkowa. Wywodzi się od łacińskiego słowa „monstrum”, czyli „potwór” – odnosi się to do rozmiarów, jakie roślina osiąga w naturze. W tropikalnych lasach deszczowych pojedynczy okaz może dorastać nawet do 20 metrów wysokości, wspinając się po pniach drzew i tworząc gęstą, zieloną ścianę liści.

Monstera jest jedną z ciekawszych roślin, w niektórych środowiskach nazywaną nawet królową roślin doniczkowych. Nie ma w tym nic zadziwiającego, ponieważ ta tropikalna roślina zadziwia swoim wyglądem niemalże na każdym kroku. Jednak, tak jak w przypadku prawie każdego gatunku, tworzące rodzinę Monstera odmiany roślin są dosyć zróżnicowane, a posłużenie się w sklepie frazą „poproszę monsterę” to stanowczo za mało. Jakie zatem wyróżniamy odmiany monster? Czym wyróżnia się każda z nich?

Monstera deliciosa (Monstera dziurawa)

Najbardziej rozpoznawalną monsterą jest Monstera deliciosa, zwana też monsterą dziurawą. To właśnie ona ma sercowate liście z charakterystycznymi nacięciami i otworami, które kojarzą się z tropikalną dżunglą. U młodych roślin liście są jednak całkowicie pełne – bez dziur i wcięć.

Dopiero z czasem, gdy monstera ma zapewnione jasne stanowisko z rozproszonym światłem, dochodzi do tzw. fenestracji, czyli wykształcania się nacięć i otworów. U starszych okazów uprawianych w zbyt ciemnym miejscu liście często pozostają małe i pełne, ponieważ niedobór światła hamuje ten proces.

Poza efektownymi liśćmi Monstera deliciosa może też z czasem wypuścić słodkie owoce, możliwe do wyhodowania nawet w warunkach domowych przy bardzo dobrej pielęgnacji. Cechą charakterystyczną są również liczne korzenie powietrzne, którymi roślina zaczepia się o podpory, oraz kwiatostany przypominające kremowe kolby.

Monstera adansonii (Monkey Mask)

Choć jej poprawna nazwa botaniczna to Monstera adansonii, to najczęściej nazywa się ją Monkey Mask – po polsku „małpia maska”. Jest to mniejsza odmiana o delikatnym pokroju, idealnie nadająca się do doniczek zwisających lub prowadzenia na podporach.

Jej liście są intensywnie zielone, z licznymi otworami na blaszce, ale bez nacięć krawędzi. Tworzą gęstą, ażurową zasłonę, co sprawia, że roślina wygląda lekko i dekoracyjnie. Jest przy tym bardziej wrażliwa na przesuszenie i suche powietrze niż Monstera deliciosa, dlatego to właśnie deliciosa uchodzi za łatwiejszą w uprawie i bardziej wyrozumiałą na błędy początkujących.

Monstera adansonii w sprzyjających warunkach również może wytwarzać jadalne owocostany. Ich smak i zapach bywają porównywane do połączenia ananasa z innymi owocami tropikalnymi, choć w domowych uprawach kwitnienie i owocowanie zdarza się rzadko.

Monstera Variegata i inne odmiany kolekcjonerskie

Najbardziej pożądaną przez kolekcjonerów odmianą jest Monstera deliciosa ‘Variegata’. To „kuzynka” klasycznej monstery dziurawej, ale jej liście ozdobione są nieregularnymi, jasnymi plamami lub większymi, niemal całkowicie białymi fragmentami. Taki efekt określa się mianem wariegacji.

Białe części liści są pozbawione chlorofilu, dlatego roślina ma utrudniony proces fotosyntezy. Aby zachować atrakcyjne wybarwienie i ograniczyć zasychanie jasnych fragmentów, Monsterę Variegata warto ustawić na bardzo jasnym stanowisku z rozproszonym światłem, a w okresie zimowym w razie potrzeby doświetlać specjalnymi lampami. Przy odpowiedniej ilości światła białe plamy stają się wyraźniejsze, a liście rzadziej brązowieją.

Wariegacja ma podłoże genetyczne, więc roślina „nosi” ją w swoim materiale dziedzicznym. Nie jest to efekt nawozów czy zabiegów pielęgnacyjnych, tylko cecha konkretnego osobnika. Z tego powodu egzemplarze o spektakularnych, stabilnych przebarwieniach osiągają bardzo wysokie ceny – pojedyncze sadzonki mogą kosztować kilkaset, a nawet kilka tysięcy złotych.

Do grupy monster kolekcjonerskich zalicza się także m.in. Monstera ‘Thai Constellation’, czyli odmianę o kremowych, drobnych plamkach rozrzuconych po całej blaszce liściowej. Jej wariegacja jest stabilniejsza, ponieważ została uzyskana drogą laboratoryjną, a charakterystyczny wzór przypomina rozgwieżdżone niebo.

Osobną legendą w środowisku pasjonatów jest Monstera obliqua. Ma niezwykle cienkie liście, w których otwory mogą zajmować nawet do 90% powierzchni blaszki. Jest bardzo rzadka w sprzedaży i często mylona z tańszą i znacznie prostszą w uprawie Monsterą adansonii, dlatego przy zakupie trzeba zwracać uwagę na źródło pochodzenia rośliny.

Monstera minima (Rhaphidophora tetrasperma)

Ostatnią z często spotykanych w domach „monter” jest Monstera minima, a właściwie Rhaphidophora tetrasperma. Biologiczna nazwa nie zawiera przedrostka „Monstera”, ponieważ ta roślina należy do innego rodzaju, choć należy do tej samej rodziny obrazkowatych i jest z monsterami spokrewniona.

Rhaphidophora tetrasperma ma mniejsze, mocno powcinane liście w pięknej, zielonej barwie. Jej pędy rosną szybko i wymagają podpory, dlatego świetnie sprawdza się na palikach kokosowych czy z mchem. Ze względu na kompaktowy rozmiar bywa polecana do mniejszych mieszkań jako „mini wersja” dużej monstery.

Jak dbać o monsterę? Podstawowe zasady uprawy

Jakie podłoże jest najlepsze dla monstery?

Monstera w doniczce potrzebuje podłoża, które dobrze utrzymuje wilgoć, ale jednocześnie szybko odprowadza jej nadmiar. Najlepiej sprawdza się tzw. „bigos” – bardzo luźna, napowietrzona mieszanka zawierająca perlit, korę sosnową, chipsy kokosowe oraz torf lub inne podłoże o lekko kwaśnym odczynie.

Na dnie doniczki powinna znaleźć się warstwa drenażu z keramzytu, która zabezpiecza korzenie przed zalegającą wodą. Zbite, gliniaste ziemie ogrodowe czy ciężkie podłoża produkcyjne sprzyjają gniciu korzeni i nie nadają się do długotrwałej uprawy monstery w domu.

Jakie stanowisko wybrać dla monstery?

Dla wszystkich gatunków monstery najlepsze jest miejsce jasne, ale osłonięte od bezpośrednich promieni słońca. Idealnie sprawdzają się okolice okien od wschodu lub zachodu, ewentualnie kilka kroków od okna południowego, jeśli światło jest rozproszone zasłoną.

Bezpośrednie słońce może powodować na liściach brązowe, suchawe plamy, które są typowym objawem poparzenia. Z kolei w zbyt ciemnym miejscu monstera rośnie wolno, tworzy małe, pełne liście bez dziur, wydłużone międzywęźla i „wyciąga się” w stronę źródła światła.

Jak podlewać monsterę?

Monstera nie lubi ani zalewania, ani całkowitego przesuszania. Najbezpieczniej jest podlewać ją dopiero wtedy, gdy wierzchnia warstwa ziemi wyraźnie przeschnie. W typowych warunkach domowych oznacza to zwykle podlewanie co 7–10 dni latem i co 2–3 tygodnie zimą.

Dobrym sposobem kontroli jest włożenie palca w podłoże na głębokość kilku centymetrów lub użycie prostego higrometru. Jeżeli ziemia jest jeszcze wyraźnie wilgotna, podlewanie warto odłożyć. Nadmiar wody może prowadzić do brunatnienia liści i zgnilizny korzeni.

U zdrowych, dobrze nawodnionych egzemplarzy można zaobserwować zjawisko zwane gutacją, czyli tzw. „płacz monstery”. Na końcach liści pojawiają się wtedy krople wody – to znak, że roślina wypycha nadmiar wilgoci z systemu korzeniowego. Nie jest to choroba, ale sygnał, że podlewania mogło być nieco za dużo.

Dlaczego monstera potrzebuje podpory?

Monstera jest w naturze pnącym hemiepifitem, który wspina się po pniach drzew, a korzenie powietrzne przyczepiają się do kory. W domu rolę pnia przejmuje stabilna podpora, na przykład palik kokosowy lub palik wypełniony mchem sphagnum.

Gdy korzenie powietrzne wczepią się w taką podporę, roślina stabilizuje pędy i zaczyna wytwarzać większe, bardziej podziurawione liście. Bez podpory monstera z czasem „kładzie się” na boki, zajmuje dużo miejsca i traci swój zwarty, okazały pokrój.

Czy monstera jest bezpieczna dla zwierząt?

Monstera, podobnie jak inne rośliny z rodziny obrazkowatych, zawiera w tkankach kryształy szczawianu wapnia. Są one ostre jak mikroskopijne igiełki. Po pogryzieniu liścia lub łodygi mogą silnie podrażnić błony śluzowe jamy ustnej i przełyku.

U psów i kotów objawia się to ślinieniem, obrzękiem pyska, bólem, a niekiedy wymiotami oraz biegunką. Z tego względu monstera jest uznawana za roślinę toksyczną dla zwierząt domowych i nie powinna być dostępna dla czworonogów, które mają tendencję do podgryzania liści.

Roślinę najlepiej ustawić tam, gdzie zwierzę nie ma do niej swobodnego dostępu – na przykład na stabilnym, wysokim kwietniku lub w pomieszczeniu, do którego pupile nie wchodzą. Czy warto ryzykować zdrowiem kota lub psa dla jednej doniczki zieleni?